Du lịch Y Tý: Khám phá mảnh đất lạ mà quen vùng biên giới phía Bắc

Các địa điểm du lịch đẹp ở Y Tý

Các điểm du lịch trong bài được sắp xếp thứ tự theo hướng từ Tp Lào Cai đi Bát Xát rồi từ đây dọc theo sông Hồng đi tới Lũng Pô và chạy thẳng vào Y Tý, nghỉ ngơi tại đây và hôm sau đi Dền Sáng, Dền Thàng, Mường Hum qua Sa Pa rồi về lại Tp Lào Cai.

Mốc 92 – Ngã 3 Lũng Pô

Các mốc biên giới Việt Nam – Trung Quốc

Dọc tuyến đường từ Bát Xát đến Y Tý bạn có thể gặp khá nhiều mốc trên tuyến biên giới đất liền Việt Nam Trung Quốc (đoạn qua tỉnh Lào Cai). Nếu là một người ưa thích mốc, các bạn có thể xem thông tin về tọa độ các cột mốc trong bài viết Mốc biên giới Việt Nam – Trung Quốc ở Lào Cai để có thêm thông tin cho hành trình phượt Y Tý của mình.

A Lù

Người ở Bát Xát hay nói “Dốc A Lù – sương mù Ý Tý” để nói đến cái sự vất vả khi đi qua A Lù. Đây  là một trong những xã nằm trên đường biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc dọc theo suối Lũng Pô, thuộc huyện Bát Xát, Lào Cai. Đường tới A Lù sẽ đưa các bạn lần lượt trải qua đủ những cung bậc cảm xúc, bởi sự thay đổi từ đường nhựa sang đường đất hay đang từ một con đường bỗng chốc chẳng thấy đường đâu.

Cũng như nhiều xã vùng cao Bát Xát, địa hình A Lù bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao, thấp dần từ đông nam sang tây bắc, giao thông trong vùng vô cùng khó khăn, cách trở. Nhưng cũng chính điều này đã mang lại cho A Lù một vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, khoáng đạt. Bà con người Mông, Dao, Hà Nhì, Phù Lá sống rải rác trên lưng núi, canh tác ruộng bậc thang khắp nơi. Vào mùa vụ, từ trên cao nhìn xuống A Lù trông như một bức tranh vẽ.

Ngải Thầu

Đoạn đường từ A Lù sang Ngải Thầu có thể coi là một trong những đoạn đường đẹp nhất trong hành trình khám phá Y Tý vào mùa lúa chín. Đây cũng là một trong những điểm đẹp có thể săn mây Y Tý.

Thung lũng Thề Pả

Thung lũng Thề Pả phần thuộc xã Y Tý với hàng nghìn thửa ruộng bậc thang vần vũ, uốn lượn, trải dài hơn 5km từ thông Choỏn Thèn đến cầu Thiên Sinh. Đây là di tích Quốc gia đã được công nhận.

Thề Pả theo tiếng địa phương nghĩa là ruộng chân núi hoặc ruộng đáy. Ruộng bậc thang ở đây chủ yếu do người Hà Nhì và người Mông ở xã Y Tý canh tác.

Chợ phiên Y Tý

Chợ Phiên Y Tý thường diễn ra vào thứ 7 hàng tuần, tại phiên chợ này có rất nhiều những mặt hàng rau, củ, quả do chính những đồng bào các dân tộc nơi đây làm ra, nơi đây không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, còn là dịp để các tràng trai, cô gái, đồng bào nơi đây diện những bộ trang phục đẹp nhất của mình. Khi đến chợ, mọi người thường mang theo những mặt hàng nông sản bày bán…. Ngoài những mặt hàng nông sản truyền thống, chợ phiên Y Tý còn có rất nhiều hàng tiêu dùng, như hàng may mặc, đồ gia dụng, cày, cuốc,…. Nhìn vào chợ, thấy đây không chỉ là bức tranh với những nét văn hoá đặc trưng, quyến rũ của vùng cao.

Lảo Thẩn

Nằm trên độ cao 2.860m so với mực nuớc biển, đỉnh Lảo Thẩn được xem như nóc nhà của Y Tý, thuộc bản Phìn Hồ, xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Đỉnh Lảo Thẩn với thế núi mạnh mẽ, hình dáng như kim tự tháp vươn mình lên trên tầng mây. Lảo Thẩn là cái tên phổ biến nhất mà dân địa phương ở đây thường gọi khi nhắc tới đỉnh núi nhọn hoắt vươn mình sừng sững giữa mây trời. Theo tiếng địa phương “Lảo” là hai. “Thẩn” là núi, tức là hai tầng núi. Với khung cảnh thần tiên khi mây trời và nắng gió cùng hòa quyện một cách ngoạn mục, nơi đây quanh năm mây mù bao phủ, mặt trời ít có ngày toả sáng đuợc 12 tiếng liên tục.

Thôn Hồng Ngài

Thôn Hồng Ngài là thôn xa nhất của xã Y Tý (cách trung tâm xã khoảng gần 20km), tận cùng biên giới tỉnh Lào Cai, nằm trên độ cao gần 2.000 m so với mặt nước biển. Mảnh đất Hồng Ngài, phía Bắc xuôi xuống đến suối Lũng Pô, tiếp giáp với nước bạn Trung Quốc, có cầu Thiên Sinh, phía Tây tiếp giáp với xã Nậm Xe, huyện Phong Thổ (Lai Châu). Cả thôn có hơn 50 hộ với toàn bộ là đồng bào dân tộc Mông.

Nhiều người hiểu nhầm bản Hồng Ngài này là bản Hồng Ngài trong “Vợ Chồng A Phủ” của nhà văn Tô Hoài nhưng thực ra không phải, Hồng Ngài trong “Vợ chồng A Phủ” là ở huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La. Tuy là thôn xa nhất của xã Y Tý nhưng người dân Hồng Ngài có cuộc sống cũng tương đối ổn bởi đây là thôn trồng khá nhiều thảo quả, một loại nông sản mang lại giá trị cao.

Thôn Lao Chải

Lao Chải là thôn có số người dân tộc Hà Nhì đen sinh sống đông nhất Ý Tý với 76 hộ dân và cũng là điểm đến hấp dẫn nhất ở chốn quanh năm mây phủ này. Tự thân cái tên “Lao Chải” đã mang nghĩa Hán là “thôn gốc”, “thôn cũ”, bởi đây là thôn đầu tiên với 100% là người Hà Nhì đen.

Lao Chải cũng là thôn mang đặc trưng riêng với tính thống nhất về mặt kiến trúc bởi các ngôi nhà trong thôn đều giống nhau từ hình thức, kết cấu, kiến trúc, không gian sử dụng và cả cách bài trí ngôi nhà. Tất cả đều được làm theo kiểu trình tường, bằng đất với hai vòng trong và ngoài. Nhà thường đắp tường dày từ 40 – 45cm, trong lõi có xếp đá bằng nắm tay, cao khoảng 4,5 – 5m.

Diện tích trung bình mỗi ngôi nhà dao động từ 65-80m2, có mái dốc ngắn (4 mái) lợp bằng cỏ gianh, không có hiên. Ngôi nhà có duy nhất một cửa ra vào ở chính giữa và thêm một hai cửa thông gió ở bên trái, hoặc bên phải lối ra vào, nhìn xa như lỗ con tò vò. Bên trong có lần cửa thứ hai cũng dày như tường ngoài, có tác dụng phòng thủ. Sau lần cửa này là bếp và giường ngủ của người làm chủ gia đình. Đây được coi là mẫu nhà chung cho các gia đình sống trong một khu vực cư trú, không có sự phân biệt sang hèn trong kiến trúc nhà ở.

Thôn Sim San

Sim San là một thôn cách trung tâm xã Y Tý 10km, cả thôn có khoảng gần 100 hộ. Đời sống của người chủ yếu dựa vào trồng lúa và trồng ngô. Do địa hình nằm ở độ cao ở độ cao trên 2000m so với mực nước biển và nhiệt độ trung bình trong năm 15oC đến 20oC, chỉ sản xuất 1 vụ trong năm, nên đồng bào vùng này có rất nhiều thời gian nhàn rỗi. Từ điều kiện thổ nhưỡng đặc trưng, nên người Dao ở thôn Sim San đã trưng cất ra một loại rượu rất thơm ngon và lấy tên thôn để đặt cho sản phẩm, đó chính là Rượu Sim San.

Thôn Phan Cán Sử

Cầu Thiên Sinh

Cầu Thiên Sinh nằm ở cuối thôn Lao Chải, cách trung tâm xã Ý Tý gần chục km. Theo tiếng dân tộc Hà Nhì, cầu có tên là Thiên Sân Shù, dịch nghĩa là “trời sinh”. Sở dĩ gọi vậy là vì đây là cây cầu rất đặc biệt. Cầu chỉ ngắn chừng 1m, trước đây là một tảng đá tự nhiên bắc qua khe sâu hun hút dưới là dòng suối Lũng Pô gầm gào tung bọt trắng xóa. Từ hàng trăm, hàng ngàn năm trước, qua sự vận động kiến tạo địa chất, khối đá khổng lồ đã bị nứt ra tạo thành khe đá này.

Đây cũng là biên giới giữa hai nước Việt Nam – Trung Quốc. Theo thời gian, hòn đá bắc qua khe sâu cứ mòn lõm dần đi, người dân qua đây phải bắc những thanh gỗ làm cầu rồi xây cầu bê tông như bây giờ. Đứng trên cầu nhìn xuống, người thần kinh vững mấy cũng có cảm giác chóng mặt, bởi dưới vực đá sâu là dòng suối Lũng Pô ngày đêm gầm vang tiếng sóng nước xô vào ghềnh đá. Từ dưới nhìn lên thấy vách đá dựng đứng gần trăm mét, giữa khe sâu dòng nước như con ngựa bất kham hí vang, tung vó, “bờm sóng” đổ xuống ào ạt. Những tảng đá lớn, nhỏ được dòng nước mài giũa nhẵn bóng đủ các hình thù tầng tầng, lớp lớp. Có lẽ chính vì sự hùng vỹ này mà dòng suối có tên gọi Lũng Pô, tức là Rồng bố, rồng thiêng trên thượng nguồn “cửa thác” Bát Xát.

Lễ hội Khô già già của người Hà Nhì đen

Đây là lễ hội của đồng bào Hà Nhì Y Tý được tổ chức trong 3 ngày, bắt đầu vào ngày Thìn đầu tiên của tháng 6 âm lịch hàng năm. Lễ hội thể hiện đặc trưng tín ngưỡng thờ thần nông nghiệp, thờ thần rừng, thần nước, thần đất của cộng đồng người Hà Nhì, cầu mong cho mùa màng bội thu, chăn nuôi phát triển, con người khỏe mạnh, cuộc sống ấm no. Lễ hội Khô già già được coi là lễ hội cầu mùa lâu đời nhất và lớn nhất của dân tộc Hà Nhì đen huyện Bát Xát.

Lễ hội Khô già già mở đầu bằng nghi lễ quan trọng là mổ trâu hiến tế thần linh. Sau nghi thức này, thịt trâu sẽ được chia đều cho các gia đình trong làng mang về làm lễ cúng tổ tiên, cầu mong tổ tiên bảo vệ gia đình, bảo vệ con cháu trong suốt một năm. Tiếp đó, chủ các gia đình bày đặt lễ vật lên mâm, rồi đội rước mâm lễ từ nhà đến rừng, tổ chức lễ cúng chung của làng, bày tỏ lòng thành kính, biết ơn sâu sắc đến các đấng thần linh, luôn theo sát cuộc sống và che chở, phù hộ cho dân làng. Phụ nữ người Hà nhì cũng sẽ thể hiện sự khéo léo của mình bằng các gói bánh dầy thơm ngon.

Dền Sáng

Cách xã Ý Tý khoảng 10km, nếu để ngắm màu vàng ươm thì ruộng bậc thang ở đây là vàng nhất tỉnh Lào Cai, theo người dân địa phương ở đây cho biết, ruộng được cấy bằng giống lúa tại địa phương vì thế màu rất vàng. Ruộng bậc thang Dền Sáng dễ ngắm nhìn dễ chụp ảnh vì nằm ngay bên đường lên Ý Tý, nơi đây người dân rất mến khách và sẵn sàng làm mẫu cho du khách chụp ảnh.

Chợ Mường Hum

Chợ Mường Hum nằm ở trung tâm xã Mường Hum, huyện Bát Xát, họp vào ngày chủ nhật hàng tuần. Đến ngày họp chợ phiên, dòng người từ bản làng vùng cao các xã Mường Vi, Dền Sáng, Y Tý… đổ về chợ như đi hội. Đồng bào nơi đây đi bộ, đi ngựa, mang vác hàng hóa đến chợ để trao đổi, mua bán. Nhiều người khoác trang phục lộng lẫy đầy màu sắc của dân tộc mình. Đến chợ Mường Hum, du khách sẽ được thưởng thức những đặc sản của người dân các dân tộc Mông, Dao, Giáy…, đặc biệt là những trang sức bằng bạc do người Dao địa phương chế tác mang đến chợ bày bán.

Các nhà hàng quán ăn ở Y Tý

Chú ý là trước khi đến Y Tý các bạn nên gọi điện cho quán ăn từ hôm trước để sáng hôm sau họ còn đi chợ và chuẩn bị đồ ăn. Cũng như các vùng cao Tây Bắc khác, đến Y Tý các bạn có thể thưởng thức món lợn cắp nách, gà chạy bộ, rau cải mèo … đây là những món ngon và dễ ăn cho mọi người.

• Quán ăn chị Lệ – 0844 413 718
• Quán Vọng Hằng  – 0214 350 1299
• Quán Hồng Hoa – 0912 365685
• Quán Yến Thế – 0327 663 338
• Quán Minh Thương – 0916 729 534
• Quán Minh Hằng – 0855 488 428

Đặc sản vùng cao Y Tý

Nấm hương Y Tý

Khi những cơn mưa đầu tiên xuất hiện xóa đi những ngày lạnh giá, để đón một mùa hè mới bắt đầu, đây cũng là thời điểm mà nấm rừng bắt đầu vào mùa. Ở Y Tý, mùa này (tháng 4-5) hay có nhất vẫn là nấm hương, thi thoảng cũng có nấm sò, nấm thông, hoặc một số loại nấm khác. Theo kinh nghiệm của bà con nơi đây, sau mỗi đợt mưa nấm lại mọc nhiều, đó cũng là lúc bà con rủ nhau lên rừng tìm nấm. Nếu đúng thời điểm này bạn đang đi săn mây Y Tý, hãy để ý những quầy hàng ven đường của bà con nhé, rất dễ mua được một vài dây nấm hương rừng rất ngon đấy.

Bia Hà Nhì

Ở Lào Cai lại có một dân tộc sản xuất Bia thủ công truyền thống đặc biệt ngon đó là dân tộc Hà Nhì thuộc xã “Y Tý” Bát Xát, đến với người Hà Nhì chúng ta sẽ thấy nhà nào cũng biết nấu bia, ủ bia để dùng cho những dịp lễ, tết và mời khách quý.

Bia của người Hà Nhì làm từ gạo nếp. Công đoạn ủ bia thì quả là cầu kỳ và độc đáo. Để có được hũ bia ngon, mùi thơm đặc trưng thì điều quan trọng nhất đó là phải chọn được loại gạo nếp ruộng phơi đủ nắng, hạt đều và có mùi thơm. Gạo nếp được đãi sạch, ngâm nước 1 tiếng rồi đem đồ thành xôi. Khi xôi chín, người ta rải xôi ra mẹt và để nguội. Để từng hạt xôi ngấm đều men người ta dùng nước đun sôi để nguội vẩy lên mẹt xôi cho từng hạt tơi ra, không dính vào nhau. Ngoài gạo ra thì men là cũng là yếu tố quan trọng để làm bia ngon. Men để ủ thành bia là được làm thủ công từ hạt cây rừng, nghiền nhỏ trộn với bột gạo nếp và ủ trong rơm. Sau khi xôi nguội, người ta rắc men trộn đều và cho xôi vào hũ sành, bịt kín lại. Sau 3 ngày, phần cơm xôi đó sẽ lên men, tiết ra nước, phần cái nổi lên trên và phần dưới là nước cốt. Nước cốt màu trắng ngà có mùi thơm và vị ngọt dịu. Lúc này, sẽ chế thêm nước sôi để nguội vào hũ và tiếp tục ủ, đủ 15 ngày sẽ cho ra sản phẩm bia. Cứ 10 kg gạo nếp sẽ cho khoảng 7 lít bia. Càng ủ lâu, nước bia chuyển từ trắng sẽ sang vàng và uống càng ngon.

Củ Hoàng Sin Cô

Được người dân gọi là Hà Sin Cô hay Hoàng Sin Cô, loại củ này có hình dáng bên ngoài rất giống củ khoai lang, nhưng bên trong lại có màu vàng nhạt, nhiều nước, vị giòn, ngọt nhẹ, thanh mát. Củ sau khi gọt vỏ có thể ăn sống.